تشخيص و درمان شكستگي های بيني و پيامد هاي آن


اهمیت موضوع

شكستگي بيني شايعترين شكستگي در صورت است. برآمدگي رو به جلوي بيني و برجستگي استخوانهاي بيني از سطح صورت و نيز ظرافت و ضخامت كم استخوانهاي بيني موجب شده تا شكستگي بيني شايعترين شكستگي در صورت باشد. در كودكان شيوع شكستگي هاي صورت كمتر از بزرگسالان است.
بيني عضو مهمي است كه در مركز صورت قرار دارد از اين رو نقشي كليدي و بي بديل در تناسب اجزأ صورت ايفا مينمايد. از طرفي به عنوان اولين قسمت راه هوايي عضوي مهم در سلامت بدن انسان است.
با در نظر داشتن اين دو نقش بيني اهميت تشخيص دقيق و درمان صحيح ضربات و آسيب هاي وارده به اين عضو روشن ميگردد.
آسيب به بيني در كودكان ممكن است منجر به اختلال قابل توجه رشد بيني و ميانه صورت گردد.


تشخیص شکستگی بینی

به ياد داشته باشيم كه تشخيص قطعي شكستگي بینی بر مبناي معاينه باليني است و به مهارت جراح بستگي دارد. علائم شكستگي بيني عبارتنداز: تورم بيني، كبودي اطراف كاسه چشم، تغيير شكل ظاهري بيني و پيدايش انحراف و ناقرينگي و خون دماغ.
به علل زير در بسياري از موارد، شكستگي بيني در كودك مورد غفلت قرار مي گيرد:
١- اندازه كوچك استخوان بيني در كودكان
٢- تورم شديد و گسترده بيني و بافتهاي اطراف پس از ضربه
٣- همكاري نامناسب كودك در زمان لمس و معاينه
بنابراين تشخيص صحيح و درمان و جا اندازي دقيق و درست شكستگي بيني در كودكان نيازمند تجربه و تبحر جراح بيني حاذق است.


جایگاه رادیولوژی در تشخیص شکستگی های بینی

راديو گرافي ساده در درمان شكستگي هاي بيني فاقد نقش است. تفسير راديوگرافي ساده به ميزان ٦٦٪ مثبت كاذب دارد.
افتراق شكستگي هاي قديمي از شكستگي هاي جديد از روي راديوگرافي ساده دشوار است.
از طرفي راديوگرافي ساده در شناسايي آسيب هاي غضروفي كه در كودكان شايع تر هم هستند ناتوان است.
بنابراين نماي راديوگرافي جانبي بيني به تنهايي براي كشف شكستگي كافي نيست.
سي تي اسكن بالاخص در مواردي كه شكستگي بيني همراه با ساير شكستگي هاي صورت باشد بسيار كمك كننده است.


زمان مناسب جهت جااندازی شکستگی بینی

زمان ايده آل جااندازي در بزرگسالان ضمن ١٠ تا ١٤ روز اول پس از شكستگي است اما با توجه به سرعت بالاي ترميم بافت استخواني در كودكان، اقدام به جااندازي در كودكان بايد به صورت ايده آل طي ٤ روز اول پس از آسيب انجام پذیرد.
جااندازي بايد در زودترين زمان ممكن كه تورم هنوز ارزيابي دقيق شكستگي را مبهم نساخته است صورت گيرد. اما اگر كه تورم بيني و صورت در زمان معاينه كودك توسط پزشك چنان شديد باشد كه مانع ارزيابي دقيق شكستگي و جابجايي و دفورميتي حاصله گردد يك تأخير ٢ تا ٣ روزه به منظور كاهش تورم قبل از اقدام به جااندازي قطعات شكسته توصيه مي گردد.


آیا شکستگی بینی در همه موارد نیاز به جااندازی دارد؟

در موارديكه شكستگي بيني همراه با جابجايي قطعات شكسته و تغيير شكل ظاهري بيني است و نيز مواردي كه شكستگي موجب انسداد در مسير هواي تنفسي است توصيه به جااندازي مي گردد.
شكستگي هاي فاقد جابجايي نياز به اقدام خاصي ندارد.
مناسبترين درمان در آسيب بيني درماني است كه كمترين ميزان تهاجم را داشته باشد. بالاخص در كودكان بايد از درمان هاي تهاجمي اجتناب نمود چرا كه آسيب به مراكز رشد سپتوم بيني كه مسئول تكامل ثلث مياني صورت است از عوارض روش هاي درماني تهاجمي تر است. جا اندازي بسته به تنهايي براي درمان بسياري از شكستگي هاي بيني كفايت مي كند.


عوارض تروما و ضربات وارده به بینی کودک

بيني نظير ساير اجزأ بدن تا زمان بلوغ همچنان رشد ميكند. وارد آمدن ضربه به بيني تا قبل از بلوغ كامل علاوه بر امكان آسيب به بافت هاي نرم و سخت بيني ممكن است موجب آسيب مراكز رشد در بيني گردد و لذا رشد هماهنگ و نرمال اجزأ بيني مختل شده و به مرور ايام موجب بدشكلي و انحراف بيني شود. آسیب به مراکز رشد مذکور در غیاب شکستگی واضح بینی از نظر دور مانده، موجب دفورمیتی های آتی می گردد.
آسيب به بيني در كودكان ممكن است منجر به اختلال قابل توجه رشد بيني و ثلث ميانی صورت گردد.
يكي از مهمترين مسائل مرتبط با تروماي بيني در كودكان خطر آسيب به مراكز رشد است كه جهت تكامل طبيعي بيني و صورت لازم است.
از طرفی آسيب هاي خفيف دوران خردسالي كه به آساني ناديده گرفته ميشوند به طور شايع منجر به شكستگي هاي ظريف در غضروف سپتوم ميگردند. التيام اين شكستگي هاي ظريف منجر به انحنا يافتن غضروف به سمت مخالف آسيب مي گردد.
هماتوم سپتوم يا تجمع خون در زيرلايه پوششي غضروف تيغه مياني بيني از شديدترين عوارض زودرس تروماي بيني است. هماتوم سپتوم در تروماي بيني كودكان شايع تر است. تجمع خون در ناحيه مذكور منجر به پيدايش برجستگي يا تورم آلبالويي رنگ در يك يا دو طرف بيني شده كه با انسداد و گرفتگي بيني همراه است. در ٤٨ ساعت اول، ممكن است كه هماتوم سپتوم به شكل تأخيري ايجاد شود. بنابراين والدين بايد پيدايش تاخيري گرفتگي بيني در كودك را جدي گرفته و سريعاً جهت تشخيص و درمان زودهنگام هماتوم سپتوم مراجع نمايند.
 عوارض عدم درمان به موقع هماتوم سپتوم عبارتند از:
عفونت و آبسه تيغه مياني بيني و تخريب تيغه مذكور و بدشكلي هاي آتي بيني و انسداد راه هوايي.
هماتوم سپتوم ظرف ٣ روز منجر به نكروز و مرگ سلولي و تخريب غضروف مي گردد.
همچنانكه ذكر شد تخريب سپتوم ميتواند منجر به ناهنجاري هاي رشد بيني و ثلث مياني صورت گردد. دفورميتي بيني زيني شكل عارضه اين تخريب است.
عدم درمان هماتوم منجر به تشكيل آبسه ٦ تا ٧ روز پس از آسيب به بيني مي گردد. گسترش مجاورتي عفونت سپتوم خود ممكن است سبب عوارض بيشتر نظير آبسه كاسه چشم و داخل جمجمه گردد.
جهت درمان هماتوم سپتوم در كودكان تحت بيهوشي عمومي روي پوشش مخاطي تيغه مياني بيني برش داده ميشود و خون تجمع يافته ساكشن مي گردد.
عوارض ديررس آسيب ها و شكستگي هاي بيني عبارتند از:
انحراف سپتوم بيني
دفورميتي يا بدشكلي هاي ظاهر بيني، نظير دفورميتي بيني زيني شكل
كلاپس دريچه داخلي بيني و گرفتگي بيني ناشي شده
چسبندگي داخل بيني
سينوزيت مزمن
تشخيص صحيح و درمان دقيق و به موقع شكستگي هاي بيني جهت پيشگيري از عوارض مذكور امري ضروري است كه نيازمند تجربه و تبحر جراح بيني حاذق است.